Hẹp eo động mạch chủ là dị tật tim bẩm sinh đứng hàng thứ 3 sau thông liên thất và còn ống động mạch. Vị trí hẹp có thể ở trước ống động mạch hoặc sau ống động mạch. Bệnh gặp tại con trai nhiều gấp 3 lần tại con gái. Khoảng 20% trẻ nhỏ nhập viện vì suy tim là do hẹp eo động mạch chủ. Tuy nhiên, nhiều bệnh nhân vẫn được chẩn đoán muộn.
Dấu hiệu nhận biết
Triệu chứng của bệnh phụ thuộc vào vị trí hẹp. Bệnh nhân hẹp eo động mạch chủ trên thường biểu hiện ngay tại giai đoạn sơ sinh hoặc trẻ còn bú bằng chậm phát triển thể chất và suy tim. Bệnh nhân có vị trí hẹp sau ống có biểu hiện lâm sàng đa dạng phụ thuộc vào mức độ hẹp. Ở trẻ còn bú, các triệu chứng không đặc hiệu như chậm nâng cao trưởng, kém ăn, kích thích có thể là hậu quả của hẹp nhẹ. Trái lại, hẹp nặng có thể biểu hiện là 1 cấp cứu với các hậu quả của tưới máu tổ chức kém dẫn tới suy đa phủ tạng.
Hình ảnh hẹp eo động mạch chủ trên hình ảnh siêu âm.
Biểu hiện của sơ sinh hoặc trẻ bé rất nguy kịch, sau khi sinh, trẻ không có triệu chứng vài ngày hoặc vài tuần nhưng ngay sau khi ống động mạch đóng lại các triệu chứng của suy tuần hoàn có hiện tượng nhanh chóng với hạ huyết áp, nhịp nhanh, thở nhanh, không sờ thấy mạch chi dưới. Trong trường hợp nặng mạch chi trên cũng yếu do suy thất trái. Vô niệu và toan chuyển hóa có thể có hiện tượng trong vòng vài giờ.
Trên khám lâm sàng, nghe thấy tiếng thổi ở bên ngực trái hoặc sau lưng là dấu hiệu cổ điển. Chênh áp giữa chi trên và chi dưới là dấu hiệu gợi ý đáng quan tâm. Cần phải luôn nghĩ tới hẹp eo động mạch chủ trên trẻ có tăng huyết áp. Tiếng thổi nghe rõ nhất tại giữa 2 xương bả vai.
Xquang thấy tim hơi lớn hoặc không có gì đặc biệt. Mặc dù CT, MRI hoặc chụp mạch là các phương pháp chẩn đoán chuẩn xác nhưng gần như các trường hợp có thể được chẩn đoán bằng siêu âm.
Chẩn đoán có khó?
Chẩn đoán hẹp eo động mạch chủ không khó, tuy nhiên, tỉ lệ bỏ sót chẩn đoán khá cao. Theo một nghiên cứu lâm sàng cho thấy, 3/5 bệnh nhân trong báo cáo này đã chẩn đoán nhầm trước mổ: hai bệnh nhân được chẩn đoán còn ống động mạch và một bệnh nhân chẩn đoán là bệnh cơ tim giãn. Nguyên nhân chẩn đoán lầm trước hết là do các thiếu sót trong khám lâm sàng. 4/5 bệnh nhân trong loạt nghiên cứu này không được đo huyết áp và bắt mạch chi dưới. Huyết áp cao chi trên, thấp ở chi dưới và mạch mu hoặc mạch bẹn yếu hoặc không bắt được là các dấu hiệu lâm sàng quan trọng cần được được tiến hành 1 cách hệ thống cho các bệnh nhân tim mạch để không bỏ sót hẹp eo động mạch chủ. Tiếng thổi tâm thu trong hẹp eo động mạch chủ cũng có các đặc điểm khác trong còn ống động mạch. Tiếng thổi trong còn ống động mạch nghe rõ tại liên sườn II bên trái, trong khi đó tiếng thổi trong hẹp eo động mạch chủ nghe rõ ở khoang liên sườn III bên trái và phía sau giữa 2 xương bả vai .
Cần phải nghĩ đến hẹp eo động mạch chủ trên trẻ có tăng huyết áp.
Siêu âm mặc dù là phương luôn tiện xác định chẩn đoán nhưng trên thực tế vẫn có thể nhầm lẫn. 3/5 bệnh nhân đã có nhầm lẫn trong chẩn đoán siêu âm: hai trường hợp chẩn đoán còn ống động mạch và một trường hợp chẩn đoán là bệnh cơ tim giãn. hai trường hợp chẩn đoán còn ống động mạch do người làm siêu âm chỉ chú ý đến thương tổn còn ống động mạch kèm theo mà không chú ý đến tổn thương chính là hẹp eo động mạch chủ. Trường hợp chẩn đoán bệnh cơ tim giãn có lẽ do người làm siêu âm chỉ chú ý tới các biểu hiện giãn các buồng tim do hậu quả của hẹp eo động mạch chủ mà không thăm dò kĩ động mạch chủ. Chính vì vậy trước khi khẳng định chẩn đoán bệnh cơ tim giãn cần thăm dò kĩ động mạch chủ để loại trừ hẹp eo động mạch chủ.
Về điều trị
Điều trị còn ống động mạch chính yếu bằng phẫu thuật, không những thế trong các trường hợp cấp cứu có thể điều trị tạm thời bằng một số thuốc. Các trường hợp hẹp eo động mạch chủ nhẹ có thể thích nghi với cuộc sống Không nhất thiết phẫu thuật. Do vậy, chỉ định phẫu thuật được dành cho các bệnh nhân có chênh lệch áp lực giữa chi trên và chi dưới >20mmHg khi nghỉ hoặc hẹp >50% đường kính động mạch.
Hẹp eo động mạch chủ là một dị tật dễ bị bỏ sót chẩn đoán. Đo huyết áp và bắt mạch cả chi trên và chi dưới là các biện pháp cấp thiết trong khám lâm sàng. Phẫu thuật có kết quả tốt. Nong chỗ hẹp bằng bóng nên thực hiện tại các cửa hàng có điều kiện.
PGS.TS.Nguyễn Thanh
0 nhận xét:
Đăng nhận xét